Donateur Dominique Marechal bezoekt VSO-projecten in Zambia

Voorafgaand aan de projectreis verwachtte ik…

te kunnen zien hoe ontwikkelingswerk ‘in het veld’ eruit ziet. Ik ben bekend met grote macro-economische projecten in het kader van internationale hulp, maar niet met kleinschalige projecten op het niveau van lokale gemeenschappen. Daar was ik heel benieuwd naar.

Mijn eerste indruk bij aankomst in Zambia was…

dit is een heel groot land. Hoe kun je iedereen bereiken in die vele dorpjes die soms heel ver uit elkaar liggen?

Welk project heeft de meeste indruk gemaakt?

Kalingalinga is een zogenoemde ‘informele nederzetting’ aan de rand van Lusaka. Dit door VSO gesteunde project is gericht op de bestrijding van hiv en aids in kleine gemeenschappen. Projectcoördinator Peter vertelde dat hier lokale vrijwilligers worden ingezet, die soms in dezelfde precaire situatie zaten als de mensen die ze nu helpen. Het doel van dit project is de mensen te helpen om uit te komen voor hun ziekte en zich te laten behandelen, zodat ze in hun eigen behoeften kunnen voorzien.

De Zambiaanse vrijwilligster Maureen staat aan het hoofd van een netwerk van vijftien lokale vrijwilligers; elke vrijwilliger is verantwoordelijk voor een bepaald gebied. Hun taak is de mensen op te sporen die met het hiv-virus besmet zijn of aan tuberculose lijden, en om ze bewust te maken van de noodzaak om antiretrovirale- of antituberculose therapie te volgen.

De vrijwilligers schrijven een rapport met hun bevindingen en de patiënt wordt naar het staatsziekenhuis doorgestuurd waar zijn/haar behandeling wordt geëvalueerd. Hij/zij krijgt medicijnen voorgeschreven die hij/zij moet gaan halen bij de kliniek in Kalingalinga. De vrijwillige zorgverleners instrueren de zieken dat ze de medicijnen op tijd moeten innemen en bij het huisbezoek controleren ze, aan de hand van een controlekaart, of de patiënten dat daadwerkelijk gedaan hebben. Regelmaat is heel belangrijk: een van de aidspatiënten, die ook een handicap heeft, moest naar een begrafenis buiten de stad en kon daardoor haar medicijnen niet op tijd innemen. Ze moet nu de hele behandeling overdoen.

De vrijwilligers controleren ook de bijverschijnselen van de medicijnen, zoals zwelling van de benen bij inname van medicijnen tegen tuberculose of het Kaposi-sarcoom bij aidspatiënten. De vrijwilligers staan voor verschillende uitdagingen: ze moeten ervoor zorgen dat de mensen die antiretrovirale therapie krijgen zich goed voeden, en als zij te zwak zijn om uit bed te komen moeten de vrijwilligers de medicijnen naar hun toe brengen. En er is geen vervoer voorhanden om de meest zieken naar de kliniek te brengen.

Een ander groot probleem is de stigmatisering van de met hiv besmette mensen door hun omgeving. Vooral vrouwen zijn er slachtoffer van. Een vrouw vertelde dat toen bekend werd dat ze antiretrovirale medicijnen gebruikte, ze door haar familie op straat werd gezet en nergens onderdak kon vinden. Met een kleine lening van VSO is een huis voor haar gebouwd en werkt ze nu als kralenmaakster. Met haar inkomen kan ze nu haar eigen huur betalen en haar zoontje opvoeden. Ook dit voorbeeld van zelfhulp waarbij door ziekte getroffen mensen hun eigen lot in handen nemen, heeft tot positieve resultaten geleid.

Tijdens het bezoeken van de projecten heb ik mij het meest verbaasd over:

De veerkracht en het doorzettingsvermogen van de mensen als het tegenzit, bijvoorbeeld bij de vrouwenclub van het bestaanszekerheidproject in Siavonga. De vrouwen verloren hun geiten door ziekte en zijn toen met een moestuin begonnen en tomaten gaan kweken om zo in hun inkomen te voorzien. Ik heb mij ook verbaasd over het grote onderlinge sociale gevoel dat met de hulp van VSO-vakdeskundigen en partners ingezet wordt voor projecten. Dit leidt tot goede resultaten, zoals te zien was bij het netwerk van zorgverleners van het hiv- en aids-project in Kalingalinga (Lusaka). Dit netwerk bestaat alleen maar uit lokale vrijwilligers.

Ik vond het tegenvallen dat…

Er zo weinig wordt gedaan aan sanering en afvalverwerking. Zowel in en om Lusaka als in de middelgrote steden en vooral in de ‘informele nederzettingen’, zoals in Kalingalinga, is het een grote vuilnisbelt. Noch de gemeentelijke bestuurders noch de lokale bevolking zijn zich bewust van het belang van hygiëne. Een VSO-vakdeskundige (stedenbouwkundige) uit Engeland, met wie ik in Choma gesproken heb, zei dat de gemeente hooguit een paar latrines zou bouwen in informele nederzettingen. Er wordt terecht aandacht besteed aan het bestrijden van hiv en aids en tuberculose, maar niet aan de vele besmettelijke ziektes die kunnen voortkomen uit die onhygiënische omstandigheden. Misschien zou VSO en haar partners, in het kader van het gezondheidsprogramma, een afvalverwerking- en bewustwordingproject kunnen opzetten of lobbyen bij de gemeente.

Wat mij het meest opvalt aan VSO’s manier van werken…

Is de kleinschaligheid van de projecten waardoor de VSO-vakdeskundigen dichtbij de mensen komen en in direct contact zijn met diegene die hulp het meest nodig hebben. De aanpak gebaseerd op zelfhulp en zelfvoorziening spreekt mij erg aan, want het is de enige manier om duurzaamheid te realiseren. De lokale gemeenschappen zijn meer gebaat bij een overdracht van kennis dan bij een geldbedrag. Ze hoeven niet op geld te wachten en behouden ook zo hun waardigheid. Zoals bij de vrouwenclub van de Siavonga Nutrition Group; een succesvol project kan als voorbeeld dienen en kan door andere gemeenschappen overgenomen worden.

Resultaten die het werk van VSO in de projecten tot zover hebben bereikt

• In het missieziekenhuis in Monze heeft een VSO-vakdeskundige met een technische achtergrond de medische apparaten gerepareerd en onderhouden. Na afloop van zijn verblijf heeft hij zijn kennis overgedragen aan het lokale personeel. Bij gebrek aan goed opgeleide technici waren dat de loodgieter en de elektricien. 

• Op de Siankope school bij Choma, heeft de VSO-vakdeskundige ervoor gezorgd dat twee zonnepanelen op het dak zijn geïnstalleerd, en zij heeft ook de financiering ervan geregeld. Dit heeft een grote impact gehad: de kinderen kunnen ‘s avonds blijven studeren, wat hun schoolprestaties ten goede komt, hun moeders kunnen ’s avonds alfabetiseringlessen volgen en - als lucratieve bijkomstigheid - de mobiele telefoons kunnen tegen een kleine vergoeding opgeladen worden. Het volledig benutten van de mogelijkheden vind ik bewonderenswaardig. 

• Met de hulp van een VSO-vakdeskundige hebben de vrouwen van de Siavonga Nutrition Group geleerd geld te beheren en op de markt winst te maken. Ze verhuren zelfs een kleine varkensstal aan een derde partij. Met de gefokte geiten en de producten van hun tuin krijgen ze ook een betere voeding, wat de uiteindelijke doelstelling is. 

• In de ‘informele nederzetting’ Kalingalinga is door de lokale VSO-partnerorganisatie een netwerk van lokale zorgverleners opgericht die de vinger aan de pols houdt onder de hiv- en aids-patiënten. Eenmaal behandeld kunnen deze mensen op hun beurt zorgverlener worden, wat de bereikbaarheid vergroot en voor duurzaamheid van het project zorgt.

Wat is je indruk van de VSO-vakdeskundigen?

De VSO-vakdeskundigen zijn enthousiaste mensen die vaak in moeilijke omstandigheden moeten werken en die goed tegen een stootje kunnen. Ze hebben een groot inlevingsvermogen en kunnen hun specialistische kennis op een eenvoudige manier overdragen: een accountant kan de basisbeginselen van het boekhouden geduldig uitleggen, bijvoorbeeld. Ze weten precies wat de behoeften zijn en kunnen zo beter hun kennisoverdracht doseren.

Welk verhaal blijft je het meest bij?

In de ‘informele nederzetting’ Kalingalinga in Lusaka, vertelde een jonge man, hiv-positief, dat hij erg ziek was geweest en zijn bed niet meer uitkwam. Hij had zijn lot geaccepteerd, hij schaamde zich voor zijn ziekte en lag op zijn dood te wachten. Een lokale zorgverlener van het home-based care project heeft zich over hem ontfermd en hem aangemoedigd om naar het ziekenhuis te gaan om een antiretrovirale therapie te volgen. Dat heeft hij gedaan, hij is nu opgeknapt en zelf zorgverlener geworden. Hij gebruikt zijn eigen verhaal om andere mensen te overtuigen om zich te laten behandelen. Hij vertelde trots dat zijn laatst geboren kind niet met hiv-virus is besmet. Dit is niet alleen zijn eigen succesverhaal, maar ook het bewijs dat het project zijn doel bereikt.

Heeft het werk van VSO zin?

Het werk van VSO heeft zeker zin. Het is op duurzaamheid gericht, zodat de ondernomen activiteiten doorgaan na het vertrek van VSO. Door de aanzet die VSO geeft, komen de mensen er uiteindelijk toe hun eigen bestaan beter te organiseren. Zo komen ze los van externe hulp en hebben ze de toekomst in eigen handen.

Komt het geld van VSO goed terecht?

Het geld van VSO komt goed terecht. De projectaanvragen vanuit de partnerorganisaties worden zorgvuldig bestudeerd alvorens hulp gegeven wordt en ze worden regelmatig geëvalueerd. Het geld van de donateurs wordt voornamelijk gebruikt voor het betalen van vakdeskundigen die leven op een zeer klein budget met een lokaal salaris. VSO heeft doelstellingen gekozen in sectoren waar hulp het meest nodig is, gezondheid, onderwijs, het waarborgen van de leefomstandigheden en ‘empowerment’. Er wordt geen cent verspild aan niet leefbare projecten.

Graag wil ik dit tegen andere donateurs zeggen

Er is nog veel werk te doen en dus veel steun nodig. Er is nog een lange weg te gaan voordat de doelstellingen bereikt zijn, maar er is al vooruitgang te zien. De aanpak van VSO is uniek, ik heb gezien hoe de vrijwilligers zich met veel toewijding inzetten om met hun kennis de lokale gemeenschappen te helpen op weg naar zelfredzaamheid en de resultaten zijn verbluffend. Blijf vooral VSO steunen, uw bijdrage is in goede handen.