Samen met jongeren maken we de zorg in Ethiopië toegankelijker

In Ethiopië lopen jongeren nog tegen verschillende drempels aan wanneer zij gebruik willen maken van gezondheidszorg. Samen met lokale partner Rhythm Degeneration werkt VSO eraan om dat te veranderen. Programmamedewerker Fiseha laat zien hoe jongeren zélf knelpunten aankaarten, oplossingen aandragen en zo stap voor stap bijdragen aan zorg die beter aansluit bij wat zij nodig hebben.

VSO slaat handen ineen met lokale organisatie

Met het Make Way-programma zet VSO zich in voor toegankelijke gezondheidszorg in Ethiopië. Om problemen bij de wortel aan te pakken, werken we nauw samen met lokale organisaties. Zij kennen de gemeenschap, de lokale context en de uitdagingen waar mensen dagelijks tegenaan lopen. Een van die organisaties is Rhythm Degeneration, een lokale organisatie die zich sterk richt op jongeren. Samen zorgen VSO en Rhythm Degeneration ervoor dat jongeren hun stem kunnen laten horen en zelf kunnen aangeven wat er nodig is om de gezondheidszorg beter toegankelijk te maken.

Fiseha Tsegaye (35) werkt als programmamedewerker bij Rhythm Degeneration en is nauw betrokken bij de jongeren uit de gemeenschap. Samen brengen zij knelpunten in de zorg in kaart, bespreken zij mogelijke verbeteringen en volgen zij of die ook daadwerkelijk worden doorgevoerd.

Zorg is er, maar niet altijd bereikbaar

Een gezondheidscentrum kan dichtbij zijn en toch moeilijk toegankelijk. Dat merkte Rhythm Degeneration ook in gesprekken met jongeren: “Sommige zorg was alleen overdag beschikbaar, precies wanneer jongeren op school zaten. Andere jongeren gaven aan dat zij zich niet vrij voelden om vragen te stellen aan zorgverleners of behoefte hadden aan meer privacy,” aldus Fiseha.

Voor jongeren met een beperking waren er soms extra fysieke barrières. “Sommige gezondheidsdiensten bevonden zich op de derde verdieping, zonder hellingbaan. Voor jongeren in een rolstoel betekende dat simpelweg dat zij geen zorg konden krijgen,” vertelt Fiseha.

“Voor jongeren in een rolstoel betekende dat simpelweg dat zij geen zorg konden krijgen.” – Fiseha

Jongeren weten zelf waar het beter kan

Daarom spelen jongeren binnen het Make Way-programma een belangrijke rol. Jongeren uit de gemeenschap worden betrokken bij het beoordelen van de gezondheidszorg. Ze krijgen kennis en vaardigheden aangereikt en brengen vervolgens zelf in kaart waar zij tegenaan lopen.

Ze bespreken problemen met betrokken partijen, vragen om verbeteringen en volgen vervolgens of die veranderingen daadwerkelijk worden uitgevoerd. De aanpak draait dus niet om vóór jongeren bepalen wat goed voor hen is. Het gaat er juist om dat jongeren zelf kunnen aangeven wat zij nodig hebben.

Make Way Janet en Dennis inspecteren een hellingbaan bij Ogongo Health Facility. De hellingbaan is aangelegd om de zorg beter toegankelijk te maken voor mensen in een rolstoel.

Ruimere openingstijden, hellingbanen en gebarentaal

Die aanpak leidde tot heel concrete verbeterpunten. Zo werd aandacht gevraagd voor ruimere openingstijden, zodat jongeren ook buiten schooltijd gebruik kunnen maken van zorg.

Bovendien werd bij verschillende gezondheidscentra gekeken naar de toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Op sommige locaties werden hellingbanen aangelegd of verhuisden diensten van een hogere verdieping naar de begane grond.

Ook kwam de toegankelijkheid voor dove mensen aan bod. Gezondheidscentra werden gestimuleerd om medewerkers beter toe te rusten, bijvoorbeeld met kennis van gebarentaal. “Wij brengen onder de aandacht wat er nodig is. De verantwoordelijkheid om trainingen of materialen aan te schaffen ligt bij de overheid en de gezondheidsinstellingen zelf,” aldus Fiseha.

Een stem die serieus wordt genomen

Het gaat volgens Fiseha niet alleen om de praktische verbeteringen. Hij zag gedurende het programma vooral hoe jongeren zelf veranderden. Aan het begin waren sommige jongeren nog terughoudend. Later konden zij hun ervaringen presenteren, hun standpunt verdedigen en deelnemen aan panels en gesprekken met andere betrokkenen. “De groei die we bij jongeren zien, is voor mij een van de belangrijkste resultaten van het programma,” aldus Fiseha.

“De groei die we bij jongeren zien, is voor mij een van de belangrijkste resultaten van het programma.” – Fiseha.

Niet de zorg, maar het systeem is het probleem

Tijdens een bijeenkomst hoorde Fiseha een uitspraak van een van de jongeren die volgens hem veel samenvat: “We worden niet gehinderd door de zorg zelf, maar door het systeem.”

De zorg bestaat soms al. Maar de manier waarop die zorg georganiseerd is, kan ervoor zorgen dat niet iedereen er daadwerkelijk toegang toe heeft. Het Make Way-programma probeert juist daar verandering in te brengen: niet alleen één probleem oplossen, maar ervoor zorgen dat jongeren invloed krijgen op hoe het systeem werkt.

Janet geeft zorgmedewerkers van het Mbita Sub-County Hospital les in Gebarentaal.

Niet iedereen loopt tegen dezelfde obstakels aan

Een belangrijk onderdeel van Make Way is intersectionaliteit. “In het begin was intersectionaliteit voor ons nog een onduidelijk begrip. Door training, lezen en ervaring zijn we het beter gaan begrijpen. Nu zie ik intersectionaliteit vooral als een lens: een manier om niet naar één probleem te kijken, maar naar de hele situatie van een persoon,” aldus Fiseha.

Kijken naar de hele situatie

Fiseha geeft het voorbeeld van een jong meisje uit een landelijk, door conflict getroffen gebied. Ze woont inmiddels in de stad en krijgt te maken met geweld van haar partner. In haar situatie komen verschillende kwetsbaarheden samen. “Intersectionaliteit helpt ons om anders naar de oplossing te kijken. We richten ons niet alleen op één probleem,” vertelt Fisona.

Door naar die verschillende factoren tegelijk te kijken, kunnen organisaties beter begrijpen welke ondersteuning iemand nodig heeft en hun aanpak daarop afstemmen.

“Intersectionaliteit helpt ons om anders naar de oplossing te kijken. We richten ons niet alleen op één probleem.” – Fiseha

Lokale kennis als vertrekpunt

Juist hierbij is samenwerking met lokale organisaties belangrijk. Rhythm Degeneration werkt zelf met jongeren en gemeenschappen en kent de lokale omstandigheden. Daardoor kan de organisatie signalen uit de praktijk rechtstreeks meenemen in de ontwikkeling van programma’s.

VSO ondersteunt de samenwerking onder andere met technische kennis, advies en financiële ondersteuning. “Maar VSO werkt niet met ons alsof ze alleen donor zijn. Ze werken echt mét ons als partner: ze ondersteunen ons met technische kennis en advies, en wij krijgen de ruimte om zelf ideeën voor projecten in te brengen,” aldus Fiseha. Fiseha ziet die vrijheid als een belangrijke reden waarom de samenwerking goed werkt.

Dat sluit aan bij hoe VSO wil werken: verandering ontstaat samen met de mensen en organisaties die de situatie van dichtbij kennen.

Jongeren leiden het proces

Die lokale aanpak is ook zichtbaar in de uitvoering van het Make Way-programma. Het zijn de jongeren uit de gemeenschap die het proces leiden. Zij brengen betrokken partijen samen, beoordelen diensten, stellen vragen en houden in de gaten of afgesproken verbeteringen worden uitgevoerd. “Daarmee zijn jongeren niet alleen deelnemers aan het programma. Ze worden zelf onderdeel van de oplossing,” stelt Fiseha.

“Daarmee zijn jongeren niet alleen deelnemers aan het programma. Ze worden zelf onderdeel van de oplossing.” – Fiseha

Wat blijft er over als het programma stopt?

Het Make Way-programma is inmiddels afgerond. Maar volgens Fiseha betekent dat niet dat ook de verandering stopt: “Tijdens de afsluiting gaven gezondheidscentra en andere betrokken partijen aan dat ze deze jongeren betrokken willen houden. Ze willen hen blijven meenemen in bestaande overlegstructuren, zodat jongeren vragen kunnen blijven stellen en mee kunnen denken over verbeteringen.”

Sommige gezondheidscentra willen de samenwerking zelfs formaliseren en de aanpak verder verspreiden naar andere locaties.

VSO-vrijwilliger Susan (24) gaat in gesprek met een verpleegkundige van het Youth Friendly Centre over toegankelijke zorg.

Kennis blijft bij jongeren zelf

Ook de jongeren hebben volgens Fiseha inmiddels veel kennis opgebouwd: “Zij kunnen uitleg geven over sociale verantwoording en intersectionaliteit en hun ervaringen weer delen met andere jongeren. Juist dat maakt de verandering duurzamer. De kennis verdwijnt niet wanneer een project stopt, maar blijft achter bij mensen die ermee verder kunnen.”

Een project dat Fiseha bijblijft

Fiseha heeft in zijn loopbaan aan verschillende programma’s gewerkt, maar Make Way heeft voor hem een bijzondere betekenis: “Voor mij is vooral de ontwikkeling van de jongeren een van de grootste resultaten. Ik heb gezien hoe ze zelfverzekerder werden, hun ideeën steeds beter konden verwoorden en sterker voor hun eigen belangen leerden opkomen.”

Het werk is nog niet klaar

Make Way is afgerond, maar volgens Fiseha zijn er nog veel vraagstukken waarbij dezelfde aanpak relevant kan zijn. De lessen over intersectionaliteit kunnen bijvoorbeeld ook worden gebruikt bij andere uitdagingen waar jongeren mee te maken hebben.

De samenwerking tussen VSO, Rhythm Degeneration en jongeren laat daarmee zien hoe lokale verandering kan ontstaan: door te luisteren naar de mensen die zelf met de problemen te maken hebben, lokale organisaties serieus te betrekken en samen te werken aan oplossingen die ook na afloop van een project kunnen blijven bestaan.

Help mee aan toegankelijke zorg voor iedereen

Goede gezondheidszorg zou voor iedereen bereikbaar moeten zijn. Toch lopen veel mensen nog tegen drempels aan, bijvoorbeeld door afstand, kosten, een beperking of doordat zorg niet goed aansluit op hun situatie. VSO werkt samen met lokale organisaties, vrijwilligers en gemeenschappen om die barrières weg te nemen en zorg toegankelijker te maken voor mensen die nu nog te vaak worden buitengesloten.

Met jouw steun kunnen we dit werk voortzetten. Doneer aan VSO en help mee om gezondheidszorg toegankelijker te maken voor iedereen.