Brown doorbreekt de communicatiebarrière voor dove jongeren in Rwanda

Iedereen heeft recht op goede gezondheidszorg. Toch is die zorg in Rwanda niet voor iedereen even toegankelijk. Voor mensen met een beperking bestaat er een grote kloof tussen de zorg en informatie die zij nodig hebben en wat zij daadwerkelijk kunnen bereiken. In Rwanda zijn meer dan 30.000 mensen doof of slechthorend. Veel gezondheidswerkers spreken geen Rwandese Gebarentaal en er zijn niet altijd tolken beschikbaar. Daardoor kunnen dove patiënten moeite hebben om uit te leggen wat er aan de hand is en begrijpen zij niet altijd welke zorg of behandeling zij krijgen. Voor seksuele en reproductieve gezondheidszorg kan dat grote gevolgen hebben. Dove jongeren lopen daardoor het risico belangrijke informatie over hun lichaam, relaties, anticonceptie en seksuele gezondheid mis te lopen. Brown Niyonsaba (35) is een jonge dove vrouw die hier als vrijwilliger verandering in wil brengen.

Als je niet kunt communiceren, krijg je niet dezelfde zorg

Gezondheidszorg moet voor iedereen toegankelijk zijn. Voor de half miljoen mensen met een beperking in Rwanda is er echter een kloof tussen de diensten die ze nodig hebben en die ze daadwerkelijk krijgen. Veel mensen met een beperking hebben moeite om toegang te krijgen tot onderwijs en hebben mede daardoor later in hun leven moeite om betaald werk te vinden. Hetgeen het voor hen nog moeilijker maakt, in vergelijking tot anderen, om toegang te krijgen tot gezondheidsinformatie en –zorg.

Om het nog ingewikkelder te maken, gaat het probleem verder dan een gebrek aan toegang tot informatie en diensten: Mensen met een beperking hebben aantoonbaar meer kans op een seksueel overdraagbare aandoening en drie keer zoveel kans om fysiek of seksueel misbruikt of verkracht te worden. Brown Niyonsaba weet als geen ander wat het betekent om op te groeien in een wereld waarin anderen je niet altijd kunnen begrijpen.

“Ik wilde bewijzen dat mensen met een beperking alles kunnen bereiken”

Brown werd op éénjarige leeftijd doof nadat ze meningitis had gekregen. Ze is de derde van vier kinderen en ook haar jongere zus is doof. Toen de zussen klein waren, kenden ze nog geen gebarentaal. Ze probeerden met hun ouders te communiceren door gebaren te maken en woorden met hun mond uit te spreken. Haar ouders deden er alles aan om thuis een omgeving te creëren waarin hun dochters zich konden ontwikkelen. Pas toen Brown naar een basisschool voor dove kinderen ging, leerde ze Rwandese Gebarentaal. Voor het eerst kon ze vrijuit communiceren met andere mensen. Maar haar schooltijd verliep niet altijd gemakkelijk.

Een opleiding volgen zonder tolk

Na de basisschool ging Brown naar een school waar geen andere dove leerlingen waren. Ook de leraren kenden geen gebarentaal en er was geen tolk aanwezig. Ze vertelt: “Tijdens de lessen schreven de leraren op het bord, maar ik kon nauwelijks begrijpen wat er werd uitgelegd.” Om toch mee te kunnen doen, begon Brown haar medeleerlingen zelf de basis van gebarentaal te leren. Ook later, op de middelbare school en de universiteit, bleef communicatie een uitdaging. Zelfs aan de universiteit was er geen gebarentolk, terwijl gebarentaal voor Brown en andere dove studenten de belangrijkste manier van communiceren was. Toch gaf ze niet op. Brown studeerde Informatietechnologie en behaalde haar diploma.

“Mensen met een beperking worden soms uitgescholden of onderschat.” – Brown

Brown vertelt: “Veel mensen denken dat dove mensen geen succesvolle toekomst kunnen hebben. Ik ben mijn hele schooltijd voor dom uitgemaakt. Dat heeft mijn zelfvertrouwen beïnvloed. Uiteindelijk besloot ik voor mezelf op te komen en te bewijzen dat mensen met een beperking wel degelijk succesvol kunnen zijn.” Die ervaring vormt nu de basis van haar werk.

Brown helpt anderen gebarentaal te leren.

Brown geeft dove jongeren toegang tot informatie over hun gezondheid

Als VSO-vakspecialist binnen het Imbere Heza-project, vrij vertaald: ‘Stralende Toekomst’, geeft Brown seksuele en reproductieve gezondheidsvoorlichting aan dove jongeren. Op de Umutara School for Deaf Children in het noordoosten van Rwanda geeft ze les aan dove leerlingen. De school is een internaat voor bijna 100 kinderen, veelal afkomstig uit arme plattelandsgezinnen. Brown bespreekt onderwerpen zoals seksuele gezondheid, relaties, anticonceptie en de rechten van jongeren.

Door deze informatie in Rwandese Gebarentaal aan te bieden, kunnen dove jongeren vragen stellen, hun zorgen uitspreken en beter geïnformeerde beslissingen nemen over hun eigen gezondheid. Voor Brown is dat belangrijk. Ze weet uit eigen ervaring hoe moeilijk het is om informatie te krijgen wanneer niemand de taal spreekt die jij begrijpt.

Niet alleen jongeren, ook zorgverleners leren gebarentaal

Goede informatie is alleen nuttig als dove jongeren daarna ook terechtkunnen bij zorgverleners die hen begrijpen. Daarom richt Brown zich niet alleen op jongeren, maar ook op de gezondheidszorg. Samen met andere Rwandese Gebarentaaldocenten helpt ze gezondheidswerkers en verpleegkundigen om beter te communiceren met dove patiënten. De trainingen gaan verder dan het alfabet en algemene woorden. Zorgverleners leren ook specifieke gebaren voor de seksuele en reproductieve gezondheidszorg, bijvoorbeeld voor verschillende vormen van anticonceptie.

Inmiddels zijn bijna 200 zorgverleners getraind in gebarentaal en andere vaardigheden om dove en slechthorende patiënten beter te begrijpen en informatie duidelijker uit te leggen. Zo helpt Brown een communicatiebarrière op twee plekken weg te nemen: bij de jongeren die informatie nodig hebben én bij de zorgverleners die deze informatie moeten kunnen geven.

Een rolmodel voor dove jongeren

Brown is niet alleen een docent. Voor veel dove jongeren is ze ook een belangrijk rolmodel. “Dit is een innovatief project. Ik ben de eerste en enige dove nationale VSO-vrijwilliger in Rwanda. Dit is het enige project in zijn soort in het hele land,” vertelt Brown. Haar eigen levensverhaal laat jongeren zien dat een beperking hun toekomst niet hoeft te bepalen. Brown studeerde aan de universiteit, bouwde een carrière op en zet nu haar eigen ervaringen en kennis in om anderen te helpen.

Ook haar vriendin Dorcas speelt een belangrijke rol in haar werk. Toen Brown haar ontmoette bij een kerk in Huye, kende Dorcas al gebarentaal. Ze werden vriendinnen en Dorcas hielp Brown regelmatig als tolk tijdens workshops, conferenties en trainingen. Door samen te werken, kunnen zij nog meer dove jongeren bereiken.

“Mijn moeder herinnerde ons altijd aan dat we anderen zouden moeten steunen net zoals wij geholpen werden. Ik geloofde mijn moeder en door haar ben ik de ambitieuze persoon die ik vandaag ben.” – Brown

Brown geeft les over seksuele- en reproductieve gezondheid aan dove leerlingen.

Gezondheidszorg én kansen voor de toekomst

Het werk van Brown gaat verder dan seksuele gezondheidszorg. Binnen het Imbere Heza-project krijgen dove jongeren ook vaardigheden waarmee ze zelfstandiger kunnen worden, bijvoorbeeld door trainingen tot kapper of kleermaker. Want toegang tot informatie is een belangrijke eerste stap naar zelfstandigheid. Wie weet wat zijn of haar rechten zijn, kan beter keuzes maken. Wie toegang heeft tot onderwijs en vaardigheden, krijgt meer mogelijkheden om een eigen toekomst op te bouwen.

Ze vertelt: “Onderwijs is belangrijk voor iedereen met een beperking. Het helpt je om de toekomst te bereiken waar je van droomt. Het is moeilijker om met een beperking te leven zonder onderwijs.” Brown wil haar kennis blijven delen en andere dove mensen helpen om hun volledige potentieel te bereiken.

Help mee aan gelijke kansen

Dove jongeren hebben, net als ieder ander, recht op duidelijke gezondheidsinformatie, goede zorg en de kans om zelfstandig hun toekomst vorm te geven. Toch staan communicatiebarrières hen nog vaak in de weg. Met steun van VSO kunnen meer gezondheidswerkers leren communiceren in gebarentaal en krijgen meer dove jongeren toegang tot informatie over hun gezondheid en rechten.

Help mee aan een toekomst waarin een beperking niet langer bepaalt of iemand toegang heeft tot gezondheidszorg, onderwijs en kansen. Steun VSO en help dove jongeren in Rwanda om zelfbewust en zelfstandig hun toekomst vorm te geven.

Bekijk het project   Word donateur!